Γνωρίστε την μέλισσα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Γενικά στοιχεία

Η Μέλισσα (Apis). Ανήκει στο γένος  Υμενόπτερων εντόμων της οικογένειας των μελισσιδών που περιλαμβάνει τέσσερα είδη, εκ των οποίων το πιο γνωστό είναι η μέλισσα η μελιτοφόρα (Apis mellifera) που παράγει το μέλι και που ήταν το πρώτο είδος που εξημερώθηκε από τον άνθρωπο. Το είδος της μελιτοφόρου μέλισσας της, διακρίνεται σε τρεις βασικές ομάδες, που η κάθε ομάδα έχει και μερικές φυλές. Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει τις μέλισσες της ανατολικής Ασίας με εκπρόσωπο τη μέλισσα την ινδική. Η δεύτερη ομάδα είναι η αφρικανική και η τρίτη ομάδα είναι η ευρωπαϊκή, που περιλαμβάνει πάνω από 10 φυλές. Οι πιο γνωστές διεθνώς είναι η Ιταλική (ligoustica) και η Γιουγκοσλαβική (Carnica), ενώ στην Ελλάδα πιο διαδεδομένη ντόπια φυλή είναι η (Cecropia) η οποία πήρε το όνομά της από τον ομώνυμο βασιλιά της Πελοποννήσου. Η καθεμιά από τις παραπάνω ομάδες διαθέτει βασικά χαρακτηριστικά που την διακρίνουν από τις άλλες.

Ιστορικά στοιχεία για την αρχή της μελισσοκομίας

Η μέλισσα ζει στη Γη το λιγότερο 15 εκατομμύρια χρόνια και θεωρείται από τους πιο παλιούς κατοίκους της, που εξακολουθεί να υπάρχει ακόμη και σήμερα. Είναι από τα ελάχιστα είδη των εντόμων που ο άνθρωπος προσπάθησε να εκμεταλλευτεί, βλέποντας ότι θα είχε κάποιο όφελος. 
Η συστηματική φροντίδα  και διαχείριση των αποικιών των μελισσών ονομάζεται μελισσοκομία και αποτελεί μία μορφή κτηνοτροφικής δραστηριότητας. Οι μέλισσες εκτρέφονταιγια το μέλι και τα άλλα προϊόντα που παράγουν, για την επικονιαστική τους δράση στα καλλιεργούμενα φυτά αλλά ακόμη και για ευχάριστη ερασιτεχνική απασχόληση. 
Η προσπάθεια αυτή του ανθρώπου να εξημερώσει τη μέλισσα δεν είναι νέα. Υπάρχει μάλιστα μια τοιχογραφία στην Μπικόρπ της Ισπανίας, η οποία θεωρείται τουλάχιστον 15.000 χρόνων, όπου εμφανίζει έναν άνθρωπο που προσπαθεί να πάρει μέλι από μελίσσι ενώ έχουν βρεθεί αντίστοιχες παραστάσεις στις Πυραμίδες της Αιγύπτου.
Από τους προϊστορικούς χρόνους επίσης,  μαρτυρείται πως οι άνθρωποι ήξεραν να παίρνουν το μέλι το χρησιμοποιούσαν ευρέως στη διατροφή τους. Επί πολλούς αιώνες το μέλι ήταν η μόνη γνωστή γλυκαντική ουσία. Λέγεται μάλιστα ότι το νέκταρ ήταν η τροφή των Θεών του Ολύμπου. 
Στην Αρχαία Ελλάδα Ο Ησίοδος και ο Πίνδαρος αναφέρουν ότι ο Αρισταίος, γιος του Απόλλωνα και της Κυρήνης ήταν ο εισηγητής της καλλιέργειας των μελισσών και πατέρας της σύγχρονης μελισσοκομίας, ενώ υπάρχουν κείμενα του Αριστοτέλη που καταγράφουν τις ήδη διαδεδομένες πρακτικές που ασκούνταν τη δεδομένη περίοδο. Οι μέθοδοι που αναφέρονται εκεί, αξίζει να σημειωθεί ότι, συνέχισαν να ισχύουν και να ακολουθούνται πιστά μέχρι και το Μεσαίωνα, όπου εμφανίζεται για πρώτη φορά η χρήση καπνού κατά τη συγκομιδή ως κατευναστικό μέσο.
Παλαιότερα οι μέλισσες εκτρέφονταν σε κοφίνια διάφορων τύπων, σε ξύλινα κιβώτια, σε πήλινα δοχεία, σε κοίλους κορμούς δέντρων κλπ. Ο μελισσοκόμος έπαιρνε απλώς μερικές κηρήθρες, τις συνέθλιβε και αποκτούσε ένα προϊόν μέτριας ποιότητας. 
Σήμερα η εξέλιξη της κτηνιατρικής επιστήμης αλλά και η εισαγωγή σύγχρονων μεθόδων και καινοτομιών έχουν συμβάλλει στην ποσοτική αύξηση αλλά και στην αναβάθμιση της ποιότητας της παραγωγής μελιού, καθώς και στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης για τον παραγωγικό πληθυσμό του μελισσιού.

 

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Γενικά στοιχεία

Το σώμα των μελισσών έχει συνολικό μήκος 1,5 εκ και αποτελείται από τρία μέρη το κεφάλι, το θώρακα και την κοιλία. Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της. Αυτές οι τρίχες κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες.
Στο κεφάλι των μελισσών υπάρχουν δυο μεγάλα  και σύνθετα μάτια στα πλάγια (13.000 μικρά μάτια αποτελούν κάθε ένα μεγάλο) και τρία απλά στο πάνω μέρος που σχηματίζουν ένα τρίγωνο, αυτό της δίνει τη δυνατότητα να βλέπει ταυτόχρονα προς όλες τις κατευθύνσεις. Από το τμήμα που βρίσκεται ανάμεσα στα μάτια, φυτρώνουν δυο κεραίες, πάνω στις οποίες βρίσκονται τα αισθητήρια όργανα της ακοής και της όσφρησης. 
Η κοιλιά είναι χωρισμένη σε δακτυλίους, που ανάμεσά τους βρίσκονται οι κηρογόνοι αδένες. Ο τελευταίος απ' τους δακτυλίους έχει το κεντρί. Τα αρσενικά δεν διαθέτουν ούτε κηρογόνους αδένες ούτε κεντρί.
Στο στόμα η μέλισσα έχει μια γλώσσα μακριά, παχιά και εύκαμπτη. Στην άκρη είναι σαν προβοσκίδα που μοιάζει με κουταλάκι, με την προβοσκίδα ρουφά το νέκταρ από τα λουλούδια και χρησιμεύει σαν όργανο αφής και γεύσης. Όταν δεν τη μεταχειρίζεται, την κρατά κουλουριασμένη στην κοιλιά της.
Στο θώρακα στηρίζονται δυο ζευγάρια διάφανα, λεπτά αλλά δυνατά φτερά με μεμβρανώδη υφή που τη βοηθούν να πετά μακριά. Η έντονη κίνηση των φτερών της μέλισσας προκαλεί το χαρακτηριστικό τους ζουζούνισμα. Τα 6 πόδια της μέλισσας είναι κι αυτά τριχωτά και τελειώνουν στις άκρες τους σε νύχια αγκιστρωτά. Στα πίσω πόδια της έχει μικρές κοιλότητες, που λέγονται καλάθια και  χρησιμεύουν για τη μεταφορά της γύρης.
Η κοιλιά της μέλισσας αποτελείται από 6 δαχτυλίδια. Στην άκρη της κοιλιάς υπάρχει το κεντρί το οποίο είναι κούφιο και συγκοινωνεί με έναν αδένα, που έχει μέσα δηλητήριο. Είναι το μοναδικό της όπλο εναντίον των εχθρών της.
Η μέλισσα δεν αναπνέει όπως ο άνθρωπος, αλλά έχει τρύπες στο σώμα, μέσα από τις οποίες περνά ο αέρας.
Η μέλισσα, την άνοιξη και το καλοκαίρι τρέφεται από τη γύρη και το γλυκό νέκταρ  των λουλουδιών ενώ το χειμώνα τρέφεται με μέλι, που έχει αποθηκεύσει στις κηρήθρες της κυψέλης.

 

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΛΙΣΣΙΟΥ

Γενικά στοιχεία

Οι μέλισσες κατατάσσονται στα πιο κοινωνικά όντα και ανήκουν στην κατηγορία των εντόμων που παρουσιάζουν σαφή ιεράρχηση και ζουν σε μεγάλες οικογένειες, μέσα σε κυψέλες. Μέσα σε κάθε κυψέλη υπάρχουν τρία είδη μελισσών: η βασίλισσα, οι εργάτριες και οι κηφήνες.
Η βασίλισσα, ο κηφήνας και η εργάτρια ξεχωρίζουν με την πρώτη ματιά μεταξύ τους. Η εργάτρια είναι πιο μικρή και από τον κηφήνα και από τη βασίλισσα και πιο αδύνατη. Η βασίλισσα είναι πιο μακριά, ενώ ο κηφήνας είναι κοντός, χοντρός και πιο σκούρος. Και ο κηφήνας και η βασίλισσα δεν έχουν κεντρί και δηλητήριο. Αντίθετα οι εργάτριες έχουν. Οι εργάτριες και οι βασίλισσες προέρχονται από αυγά γονιμοποιημένα. Αντίθετα οι κηφήνες προέρχονται από αυγά μη γονιμοποιημένα. Έτσι, από το ίδιο αυγό είναι δυνατό να δημιουργηθεί βασίλισσα ή εργάτρια.
Η βασίλισσα είναι η μόνη γόνιμη θηλυκή μέλισσα μέσα στην κυψέλη και είναι ο αρχηγός της. Μοναδική της αποστολή είναι να εξασφαλίζει τον πολλαπλασιασμό της οικογένειας και να γεννά αυγά. Γεννάει δύο ειδών αυγά: τα γονιμοποιημένα, από τα οποία βγαίνουν οι εργάτριες, και τα αγονιμοποίητα αυγά, από τα οποία θα βγουν οι κηφήνες. Οι κηφήνες είναι τα ελάχιστες αρσενικές παρουσίες της κυψέλης  που προορίζονται για να γονιμοποιήσουν μόνο μια φορά τη βασίλισσα και στη συνέχεια θανατώνονται. Τέλος κάθε οικογένεια αποτελείται από μερικές χιλιάδες θηλυκές, που είναι στείρες και λέγονται εργάτριες. Οι εργάτριες, που αποτελούν και το βασικό πληθυσμό, έχουν πολλές και σύνθετες αποστολές, αρχίζοντας από τη δημιουργία αποθεμάτων τροφών, μέχρι τη φύλαξη της κυψέλης και την περιποίηση των μικρών. Οι πιο νέες εργάτριες παράγουν το κερί για την κατασκευή των κερήθρων, τρέφουν και προστατεύουν τις νύμφες και τη βασίλισσα. Οι μεγαλύτερες μαζεύουν τη γύρη και το νέκταρ, μέρος των οποίων καταναλώνεται και μέρος τους διατηρείται στην κυψέλη. Ο λεγόμενος βασιλικός πολτός φυλάσσεται για τις επόμενες βασίλισσες. Τα κελιά της κυψέλης χρησιμοποιούνται και για την εναπόθεση των αυγών. 
Τη βασιλική προνύμφη τη θρέφουν οι εργάτριες με διαλεχτή τροφή, το βασιλικό πολτό, ενώ τις υπόλοιπες με μέλι και γύρη. Υπάρχει πιθανότητα όμως να θραφούν με βασιλικό πολτό και περισσότερες από μια προνύμφες. Έτσι μπορεί να γεννηθούν 2 ή 3 νέες βασίλισσες στην κυψέλη. Μόλις εμφανιστεί η πρώτη, τρώει το κέρινο σκέπασμα από τα κελιά των άλλων, που προορίζονται επίσης για βασίλισσες, και τις σκοτώνει, ώστε να μείνει η μοναδική βασίλισσα στην κυψέλη. 
Την άνοιξη, η βασίλισσα πρέπει να κάνει το ταξίδι του γάμου της. Η γαμήλια τελετή και το ζευγάρωμα γίνεται πάντα στον αέρα. Στο γαμήλιο αυτό ταξίδι η βασίλισσα δε συνοδεύεται από τις εργάτριες και είναι ουσιαστικά απροστάτευτη. Ακριβώς το γεγονός αυτό έχει την πιο μεγάλη αξία στη φυσική επιλογή των μελισσών. Αν η βασίλισσα δεν είναι ικανή να αποφύγει τους εχθρούς της, τότε πρέπει να πεθάνει, χωρίς ν' αφήσει απογόνους. Τη θέση της θα πάρει κάποια άλλη που θα αποδειχτεί πιο γερή και πιο καλή. Βγαίνει λοιπόν στην είσοδο της κυψέλης και βουίζει δυνατά, προσκαλώντας έτσι τους κηφήνες να την ακολουθήσουν. Πετάει όλο και πιο ψηλά, ώστε να εξαντληθούν οι κηφήνες και να γονιμοποιηθεί με τους δυνατότερους. Εφόσον γονιμοποιηθεί η βασίλισσα επιστρέφει στην κυψέλη ενώ οι κηφήνες πεθαίνουν.
Όταν η νέα βασίλισσα επιστρέψει στην κυψέλη, τα πράγματα γίνονται δύσκολα, γιατί παλιά και νέα βασίλισσα δε χωρούν πια στην ίδια κυψέλη και αρχίζει μεταξύ τους άγριος αγώνας. Η παλιά βασίλισσα προσπαθεί να σκοτώσει ή να διώξει τη νέα. Τελικά, οι νέες εργάτριες προστατεύουν τη βασίλισσά τους και διώχνουν την παλιά, που την ακολουθούν οι παλιές μέλισσες σαν πιστοί οπαδοί. Η διωγμένη βασίλισσα σταματάει συνήθως σ' ένα κλαδί δέντρου, οπότε μαζεύονται γύρω της και οι υπόλοιπες μέλισσες και σχηματίζουν ένα είδος τσαμπιού σταφυλιού. Εκεί ξαναρχίζουν το έργο τους, εκτός αν κάποιος μελισσοκόμος τις μαζέψει και τις τοποθετήσει σε κυψέλη. Έτσι δημιουργείται μια νέα κοινωνία μελισσών, δηλαδή μια νέα κυψέλη.
Η βασίλισσα της κυψέλης αρχίζει να γεννάει αυγά μέσα στις κυψέλες  (2.000 - 3.000 αυγά την ημέρα επί 4-5 χρόνια). Αυτή η αποστολή της είναι τόσο σημαντική, ώστε δεν έχει χρόνο ούτε να φάει, ούτε να πλυθεί. Έχει γύρω της πολλές μέλισσες που τη φροντίζουν, την ταΐζουν στο στόμα με γύρη και βασιλικό πολτό και την καθαρίζουν.

 

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΟΥ ΜΕΛΙΣΣΙΟΥ

Γενικά στοιχεία

Οι μέλισσες αποτελούν μέχρι σήμερα έναν άγνωστο κόσμο. Ενώ πρόκειται για τέλεια οργανωμένη κοινωνία, δεν είναι ακόμη γνωστός ο τρόπος λειτουργίας και συνεννόησης.
Το ότι οι μέλισσες συνεννοούνται μεταξύ τους είναι πέρα από κάθε αμφιβολία. Το ερώτημα που εξακολουθεί να παραμένει είναι το πώς. Μέχρι σήμερα έχει λυθεί το μυστήριο του προσανατολισμού και της ειδοποίησης ότι κάπου υπάρχει γύρη ή νέκταρ. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και τι συγκεκριμένα και σε ποια ποσότητα. Έτσι αν κάποια βρει νέκταρ, δε θα ειδοποιήσει ολόκληρο το μελίσσι, αλλά μόνο όσες είναι αρκετές, για να μαζέψουν το νέκταρ. Ο προσανατολισμός τους γίνεται με την πόλωση του φωτός και με βάση αυτό προσανατολίζονται. Αλλά με ποιο τρόπο ειδοποιεί τις υπόλοιπες και πώς τους λέει σε ποιο σημείο είναι και σε ποια ποσότητα; Υπάρχει ένα ολόκληρο σύστημα κινήσεων, ένα είδος χορού, ο Χορός των Μελισσών, που εκτελεί η πρώτη μέλισσα που βρήκε την πηγή της τροφής για να πληροφορήσει τις υπόλοιπες. Οι υπόλοιπες εργάτριες παρακολουθούν το χορό, τον ερμηνεύουν και πετούν κατευθείαν, χωρίς να χάσουν το δρόμο τους.

Powered By OpenCart
Μελισσοκομία Σκόδρας © 2017.